# Kaspi және QR-алаяқтық — схемаларды талдау

> Kaspi Pay және QR-кодтар арқылы алаяқтық Қазақстанда жылдам өсуде. Нақты схемаларды талдаймыз: дүкен QR-кодын ауыстыру, жалған «қайтарым» сұраулары және OLX алдауы — және қалай қорғануға болатынын түсіндіреміз.

- **Дата публикации:** 2024-09-05
- **Автор:** Бекзат Жақсыбеков (Киберқауіпсіздік маманы)
- **Язык:** Қазақша
- **Теги:** алаяқтық, Қазақстан, банктер, киберқауіпсіздік, Kaspi

---
Қазақстанда Kaspi Pay және QR-кодтар арқылы төлем жасау — күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналды. Дүкендер, базарлар, такси, мейрамханалар — барлығы QR-код ұсынады. Дәл осы кеңінен таралуды алаяқтар пайдаланады: _QR-алаяқтық_ қазіргі уақытта Қазақстандағы ең жылдам өсіп жатқан алаяқтық түрлерінің бірі болып табылады.

## QR-алаяқтық дегеніміз не

QR-алаяқтық — жалған немесе ауыстырылған QR-кодтар арқылы ақша ұрлау схемасы. Қылмыскерлер шынайы QR-кодтың үстіне өздерінің кодтарын жапсырады немесе жәбірленушіге жалған сілтемені QR форматында жібереді.

### Kaspi арқылы жиі кездесетін схемалар

-   **Дүкен QR-кодын ауыстыру.** Алаяқтар сатушының QR-кодын өздерінің кодымен ауыстырады. Сатып алушы төлейді — ақша сатушыға емес, алаяқтың шотына түседі.
-   **«Қайтарым» схемасы.** Сатушы ретінде таныстырып, «артық ақша аудардыңыз, кері аударыңыз» деп сұрайды. Шын мәнінде ешқандай артық ақша болмаған.
-   **Жалған OLX-хабарландырулары.** Тауар сатып алу үшін QR-код жіберіледі — ол «авансты» растауға арналған деп айтылады. Ақша аударылған соң сатушы жоғалады.
-   **Фишингтік QR-сілтемелер.** SMS немесе Telegram арқылы «Kaspi» атынан жіберілген QR-код жалған сайтқа апарады. Ондағы форманы толтырса, карта деректері ұрланады.

## Техникалық тұрғыдан талдау

QR-код — бұл тек сілтеме немесе деректер жолы. Kaspi қосымшасы QR-кодты оқыған кезде, пайдаланушы төлем жасамас бұрын алушының атын көреді. Дегенмен, алаяқтар жеке кәсіпкер атауларына ұқсас атаулар тіркейді немесе «ЖК Нурсейтов А.» сияқты нақты атауларды пайдаланады.

> «2023 жылы Қазақстанда QR-кодпен байланысты алаяқтыққа шағымдар саны 2022 жылмен салыстырғанда 2,3 есеге өсті. Оқиғалардың 67%-ы Kaspi Pay арқылы болды».
> 
> — Ұлттық Банк есебі, 2024

## QR-алаяқтықтан қалай қорғануға болады

1.  Төлем жасамас бұрын алушының толық атын мұқият тексеріңіз.
2.  Дүкенде QR-кодтың жапсырылған немесе сыртқа шығарылған жердегі күйін тексеріңіз — ол қоршауда немесе ламинатта болуы керек.
3.  «Қайтарым» немесе «аванс» талаптарынан сақ болыңыз — бұл классикалық алаяқтық схемасы.
4.  Таныс емес адамнан алынған QR-кодты ешқашан сканерлемеңіз.
5.  Kaspi қосымшасын жүйелі түрде соңғы нұсқаға жаңартып отырыңыз.

## Ақшаны аударып қойсаңыз не істеу керек

Kaspi Bank қолдау қызметіне 595 нөміріне дереу қоңырау шалыңыз және аударымды тоқтатуды сұраңыз — алғашқы бірнеше минутта бұл мүмкін болуы ықтимал. Содан кейін Ұлттық Банк\-ға eOtinish порталы арқылы шағым жіберіңіз.

QR-алаяқтық сияқты крипто-схемалар да қаржылық мониторинг субъектісі ретінде тіркелген шоттарды пайдаланады. Осы байланысты және пирамидаларды тану белгілерін [Қазақстандағы крипто-пирамидалар туралы мақаладан](/blog/qazaqstandagy-kripto-piramidalar) оқыңыз.

Егер шотыңыз алаяқтық шағымдарына байланысты бұғатталған болса, StopAntiFraud командасы шектеулерді алып тастауға жәрдемдеседі.