# Қазақстандағы крипто-пирамидалар — негізгі белгілер мен қорғану жолдары

> Биткоин атымен жасырынған Понзи схемалары Қазақстанда жыл сайын мыңдаған адамды алдайды. Крипто-пирамиданы заңды жобадан ажыратудың 5 негізгі белгісін талдаймыз және ақшаңызды жоғалтсаңыз не істеу керектігін түсіндіреміз.

- **Дата публикации:** 2024-11-18
- **Автор:** Дана Сейткали (AML-аналитик)
- **Язык:** Қазақша
- **Теги:** криптовалюта, алаяқтық, Қазақстан, қаржылық мониторинг, қаржылық қауіпсіздік

---
Биткоин, эфириум, DeFi — бұл сөздер соңғы жылдары Қазақстанда барған сайын жиі естіледі. Бірақ крипто-нарықтың өсуімен бірге крипто-пирамидалар да өседі. Ұлттық Банк 2023 жылы 47 жалған крипто-жобаны жария ескерту тізіміне енгізді — бірақ нақты сан әлдеқайда жоғары деп есептеледі.

## Крипто-пирамида дегеніміз не

Крипто-пирамида — бұл нақты өнім немесе қызмет жоқ, алайда жаңа қатысушылардың ақшасы есебінен алдыңғы қатысушыларға «кіріс» төленетін схема. Классикалық Понзи схемасының криптовалюта «киімімен» жасырылған нұсқасы.

### Қазақстанда таралған крипто-пирамида түрлері

-   **«Стейкинг» жобалары.** «Криптовалютаңызды бізге сеніп тапсырыңыз, ай сайын 20–50% кіріс аласыз» деп уәде береді. Нақты стейкинг мұндай кіріс бермейді.
-   **MLM-крипто платформалар.** Жаңа мүшелерді тарту үшін сыйақы беріледі. Тіркеу алымы криптовалютамен төленеді — бұл ақшаны қайтару мүмкіндігін айтарлықтай қиындатады.
-   **Жалған биржалар.** Шын биржаларға ұқсас интерфейс жасалады. Пайдаланушы «пайда» көреді — бірақ ақшасын шығарып алуға тырысқанда шот бұғатталады.
-   **NFT пирамидалары.** «Сирек» NFT сатып алуды ұсынады, олардың «бағасы өседі» деп уәде береді.

## Негізгі белгілер: пирамиданы заңды жобадан қалай ажыратуға болады

> «Заңды инвестициялық жобалардың ешқайсысы айына 20%-дан жоғары кіріс кепілдік бермейді. Мұндай уәде — пирамида немесе алаяқтықтың айқын белгісі».
> 
> — Ұлттық Банк ескертуі, 2023

Белгі

Пирамида

Заңды жоба

Кіріс уәдесі

20%+ ай сайын

Нарықтық деңгей (1–10%)

Лицензия

Жоқ немесе жалған

Ұлттық Банк-да тіркелген

Командасы

Анонимді немесе жалған CV

Верификацияланған

Ақша шығару

Қиын немесе мүмкін емес

Кез келген уақытта

Маркетинг

Жедел қысым — «ерте кіріңіз»

Ашық, уақытша емес

## Ұлттық Банк-ның рөлі және тіркелу тізімі

Қазақстанда крипто-қызметтермен айналысу үшін Ұлттық Банк\-да тіркелу міндетті. Инвестиция жасамас бұрын, жобаның тізімде бар-жоғын тексеріңіз: www.gov.kz/memleket/entities/ardfm. Тізімде жоқ жоба ашық лицензиясыз жұмыс істеп жатқанын білдіреді.

### Ақшаңызды жоғалтсаңыз не істеу керек

1.  Барлық скриншоттарды, аударым тарихын, хат алмасуларды дереу сақтаңыз.
2.  Полицияға арыз беріңіз — Қазақстан ҚК 190-бабы бойынша (алаяқтық).
3.  Ұлттық Банк\-ға eOtinish арқылы шағым жіберіңіз.
4.  Банкке хабарласып, аударымдарды тоқтату туралы өтініш беріңіз.

## QR-алаяқтықпен байланысы

Крипто-пирамидалар жиі QR-кодтарды қолданады — «инвестиция» кошелегіне аударым жасауды осылай жеңілдетеді. Kaspi Pay арқылы QR-алаяқтық схемалары туралы [Kaspi және QR-алаяқтық талдауынан](/blog/kaspi-zhane-qr-alayaqtyq-taldau) толығырақ оқыңыз.

Егер шотыңыз қаржылық мониторинг субъектісі ретінде тіркелген алаяқтық схемасымен байланысты бұғатталған болса, StopAntiFraud командасы шектеулерді алып тастауға жәрдемдеседі. Алғашқы кеңес тегін.