Қазақстандағы крипто-пирамидалар — негізгі белгілер мен қорғану жолдары

Биткоин, эфириум, DeFi — бұл сөздер соңғы жылдары Қазақстанда барған сайын жиі естіледі. Бірақ крипто-нарықтың өсуімен бірге крипто-пирамидалар да өседі. Ұлттық Банк 2023 жылы 47 жалған крипто-жобаны жария ескерту тізіміне енгізді — бірақ нақты сан әлдеқайда жоғары деп есептеледі.

Крипто-пирамида дегеніміз не

Крипто-пирамида — бұл нақты өнім немесе қызмет жоқ, алайда жаңа қатысушылардың ақшасы есебінен алдыңғы қатысушыларға «кіріс» төленетін схема. Классикалық Понзи схемасының криптовалюта «киімімен» жасырылған нұсқасы.

Қазақстанда таралған крипто-пирамида түрлері

• «Стейкинг» жобалары. «Криптовалютаңызды бізге сеніп тапсырыңыз, ай сайын 20–50% кіріс аласыз» деп уәде береді. Нақты стейкинг мұндай кіріс бермейді.
• MLM-крипто платформалар. Жаңа мүшелерді тарту үшін сыйақы беріледі. Тіркеу алымы криптовалютамен төленеді — бұл ақшаны қайтару мүмкіндігін айтарлықтай қиындатады.
• Жалған биржалар. Шын биржаларға ұқсас интерфейс жасалады. Пайдаланушы «пайда» көреді — бірақ ақшасын шығарып алуға тырысқанда шот бұғатталады.
• NFT пирамидалары. «Сирек» NFT сатып алуды ұсынады, олардың «бағасы өседі» деп уәде береді.

Негізгі белгілер: пирамиданы заңды жобадан қалай ажыратуға болады

«Заңды инвестициялық жобалардың ешқайсысы айына 20%-дан жоғары кіріс кепілдік бермейді. Мұндай уәде — пирамида немесе алаяқтықтың айқын белгісі».

— Ұлттық Банк ескертуі, 2023

Ұлттық Банк-ның рөлі және тіркелу тізімі

Қазақстанда крипто-қызметтермен айналысу үшін Ұлттық Банк-да тіркелу міндетті. Инвестиция жасамас бұрын, жобаның тізімде бар-жоғын тексеріңіз: www.gov.kz/memleket/entities/ardfm. Тізімде жоқ жоба ашық лицензиясыз жұмыс істеп жатқанын білдіреді.

Ақшаңызды жоғалтсаңыз не істеу керек

1. Барлық скриншоттарды, аударым тарихын, хат алмасуларды дереу сақтаңыз.
2. Полицияға арыз беріңіз — Қазақстан ҚК 190-бабы бойынша (алаяқтық).
3. Ұлттық Банк-ға eOtinish арқылы шағым жіберіңіз.
4. Банкке хабарласып, аударымдарды тоқтату туралы өтініш беріңіз.

QR-алаяқтықпен байланысы

Крипто-пирамидалар жиі QR-кодтарды қолданады — «инвестиция» кошелегіне аударым жасауды осылай жеңілдетеді. Kaspi Pay арқылы QR-алаяқтық схемалары туралы Kaspi және QR-алаяқтық талдауынан толығырақ оқыңыз.

Егер шотыңыз қаржылық мониторинг субъектісі ретінде тіркелген алаяқтық схемасымен байланысты бұғатталған болса, StopAntiFraud командасы шектеулерді алып тастауға жәрдемдеседі. Алғашқы кеңес тегін.