Instagram мен TikTok-тегі алаяқтық: жиі кездесетін схемалар

Әлеуметтік медиа — Қазақстан алаяқтарының ең белсенді жұмыс алаңына айналды. Instagram мен TikTok платформаларында жалған жеңіс ойындарынан бастап инвестициялық пирамидаларға дейін күн сайын жаңа схемалар пайда болуда. 2024 жылы Қазақстан полициясы тіркеген онлайн алаяқтықтың 38%-ы осы екі платформамен байланысты болды.

Инфлюенсер аккаунттары атынан жалған жеңіс ойындары

Ең кең таралған схема — белгілі блогер немесе инфлюенсердің атынан жалған «тарту» (розыгрыш) жариялау. Алаяқтар нақты аккаунттарға өте ұқсас жалған профиль жасайды немесе нақты аккаунтты бұзады.

• Жалған жеңімпаз хабарламасы: «Сіз iPhone ұттыңыз! Жүлдені алу үшін карта деректерін жіберіңіз» немесе «Жеңіске қатысу үшін 500 теңге «тіркеу алымын» төлеңіз».
• Жалған брендтер атынан: Kaspi, Halyk, Beeline атынан «ұтыс» жарияланады.
• Follower алу схемасы: «1000 follower жинасаң — 50 000 теңге бересің» деп алдайды.

«Ешбір заңды компания ұтысты алу үшін алдын ала төлем сұрамайды. Жеңіс туралы хабарлама алсаңыз, брендтің ресми сайтынан немесе тікелей байланыс арнасы арқылы растаңыз» — Қазақстан тұтынушылар қорғау қауымдастығы.

Аккаунтты бұзып, достарына хабарлама жіберу

Бұл схемада алаяқ алдымен бір пайдаланушының аккаунтын бұзады, содан соң оның достарына сенімді хабарлама жібереді:

• «Достым, шұғыл ақша керек, 10 000 теңге жіберші, ертең қайтарамын».
• «Казино/букмекерде ұттым, бірақ шотты верификациялау үшін 500 теңге керек, жіберші».
• «Медициналық жағдай туды, жедел ақша қажет» — эмоционалдық манипуляция.

Осындай хабарлама алсаңыз, дос немесе туысыңызға тікелей телефон соғып, жағдайды растаңыз.

Ұрланған аккаунттардан жалған инвестициялық кеңес

Алаяқтар танымал аккаунттарды бұзып, инвестициялық «мүмкіндіктер» жарнамалайды:

• «Мен осы платформаға 100 000 теңге салдым, айына 50% кіріс алдым — міне скриншот».
• Криптовалюта немесе Форекс тренинг курстарына сілтеме жіберу.
• «Жеке менеджер сізге арнайы ұсыныс жасайды» деп байланысқа шақыру.

Reels/TikTok арқылы пирамидалық схемалар

Қысқа видео форматы алаяқтарға өте тиімді болып шықты. Жарқын видеолар, жалған табыс скриншоттары мен «сәтті инвестор» имиджі арқылы адамдарды пирамидалық схемаларға тартады.

Жалған тауар сатушылар

Instagram мен TikTok Shop арқылы жалған тауар сататындар жыл сайын артып отыр:

• Брендтік заттарды (кроссовка, сумка, парфюм) жалған бірақ «оригинал» ретінде сату.
• Тауарды алдын ала толық ақы төлеттіріп, жібермей жоғалу.
• «Жапсырмасыз» немесе «стоктан қалған» деп ескірген/зақымдалған тауар жіберу.

Аккаунттың шынайылығын тексеру

Tanымал аккаунтпен байланысудан бұрын мыналарды тексеріңіз:

1. Аккаунтта көк верификация белгісі бар ма? (Тексерілген аккаунт)
2. Аккаунт ашылу уақыты — ескі ме, жаңадан ашылған ба?
3. Фолловерлер саны мен белсенділік деңгейін салыстырыңыз.
4. Аккаунт атауын Google арқылы іздеп, ресми сайтын табыңыз.
5. Сатушыға тауарды қолма-қол алған кезде ғана төлеңіз.

Instagram/TikTok-тегі алаяқтықты хабарлау

Жалған аккаунт немесе алаяқтық мазмұнды анықтасаңыз:

• Платформа ішінде хабарлаңыз: Постты/аккаунтты «Report» функциясы арқылы белгілеңіз.
• Полицияға арыз беріңіз: 102 немесе e.police.kz арқылы.
• Банкіңізге хабарлаңыз — алаяқтыққа ақша аудардыңыз деп күдіктенсеңіз, транзакцияны тоқтату немесе дауға шығару үшін.

Танысу сайттарындағы алаяқтық туралы: Танысу сайттарындағы алаяқтық схемалары. Әлеуметтік медиадағы алаяқтар психологиялық манипуляция мен эмоционалдық қысымды белсенді пайдаланады. Асықпаңыз, тексеріңіз және күмән туса — ешқашан ақша аударманыз.